, ,

Ο κρόκος (το σαφράν)

Click below for the audio: 


Ο κρόκος (το σαφράν), είναι ένα ιδιαίτερο, νόστιμο μπαχαρικό που προέρχεται από το φυτό «κρόκο», που μεγαλώνει στην Ελλάδα και είναι γνωστό από τα αρχαία χρόνια! Χρησιμοποιείται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους: για την γεύση του στην κουζίνα, για το χρώμα του σε καλλυντικά και σε βαφές, για τις θεραπευτικές του ιδιότητες στο τομέα της φαρμακευτικής. Η Κλεοπάτρα είδε την αξία του για την παρασκευή καλλυντικών. Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται εξαιτίας του αποστάγματός του και ο Αισχύλος το περιέγραψε ως είδος βαφής υφασμάτων.

«Κρόκος» είναι, κυρίως, η λέξη που χρησιμοποιείται στην Ελλάδα (ήδη από τον Όμηρο) αλλά επίσης θα συναντήσουμε και τα ονόματα «σαφράν», «ζαφορά» ή «σαφράνι» που προέρχονται από την αραβική λέξη «ζαφαράν» που σημαίνει κίτρινο.

Λίγη ελληνική μυθολογία

Οι αρχαίοι Έλληνες εξήγησαν την ύπαρξη του κρόκου, αυτού του υπέροχου προϊόντος, με έναν μύθο:
Ο Κρόκος ήταν ένας νέος Σπαρτιάτης και φίλος του θεού Ερμή. Μία μέρα, οι δύο φίλοι έπαιζαν. Ενώ έπαιζαν, ο Ερμής χτύπησε τον φίλο του τον Κρόκο κατά λάθος στο κεφάλι κι εκείνος πέθανε. Στο μέρος όπου έπεσε νεκρός ο Κρόκος, φύτρωσε ένα λουλούδι που συμβόλιζε το σώμα του. Τρεις σταγόνες από το αίμα του έπεσαν στο κέντρο αυτού του λουλουδιού και αυτές οι σταγόνες έγιναν τα στίγματά του. Από τότε, το λουλούδι ονομάζεται Κρόκος, και τα στίγματα μάς δίνουν το διάσημο σαφράν (που στα ελληνικά το λέμε κρόκο).
Ο Όμηρος επίσης, στην Ιλιάδα, αναφέρθηκε στον κρόκο, στον «χρυσό της ελληνικής γης»: «Ήώς μέν κροκόπεπλος έκίδνατο πᾶσαν ἐπ’ αῖαν» : = πάνω σε όλη την γη απλωνόταν η Αυγή με το πέπλο της στο χρώμα του κρόκου.

Καλλιέργεια

Το είδος του κρόκου που καλλιεργείται τώρα, ονομάζεται επιστημονικά “Crocus Sativus Linneaus”. Το τελικό προϊόν χρησιμοποιείται στις αγορές τροφίμων, φαρμάκων και καλλυντικών σε όλο τον κόσμο. Το Ιράν και η Ισπανία επίσης παράγουν σαφράν αλλά το ελληνικό θεωρείται το καλύτερο στον κόσμο.
Αν και είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι Μινωίτες καλλιέργησαν τον κρόκο κατά την διάρκεια της Χάλκινης περιόδου στην Κρήτη, η καλλιέργεια αργότερα εξαφανίστηκε από την Ελλάδα. Τον 17ο αιώνα οι Έλληνες Μακεδόνες έμποροι έφεραν το φυτό από την Αυστρία στην Κοζάνη, στην βόρεια Ελλάδα. Εκεί βρίσκεται μια μοναδική περιοχή 3.000 στρεμμάτων που αποτελείται από 40 μικρά χωριά, που ονομάζονται Κροκοχώρια. Οι ιδανικές κλιματολογικές συνθήκες και οι συνθήκες του εδάφους σε αυτήν την περιοχή της Ελλάδας επέτρεψαν εκεί την αποκλειστική καλλιέργεια του κρόκου για τα τελευταία 300 χρόνια. Στις μέρες μας παράγονται περίπου 1,5 με 2 τόνους κρόκος τον χρόνο.

Συγκομιδή

Το μάζεμα του λουλουδιού ξεκινάει τον Οκτώβριο και είναι μια δύσκολη δουλειά. Η χρήση φτυαριών και τρακτέρ απαγορεύεται αυστηρά για ένα τόσο ευαίσθητο άνθος. Οι εργάτες πρέπει να τα μαζέψουν όλα με τα χέρια τους! Μετά, οι στήμονες και τα στίγματα πρέπει να αφαιρεθούν από την καρδιά του λουλουδιού και να αποξηραθούν προσεκτικά, ώστε να διατηρηθούν όλα τα συστατικά και το χρώμα του. Μετά την αποξήρανση, τα στίγματα του κρόκου έχουν το 1/5 του αρχικού τους μέγεθος. Αυτό σημαίνει ότι 1 κιλό ακατέργαστου στίγματος θα δώσει 200 γραμμάρια κρόκου έτοιμου για κατανάλωση. Το γεγονός ότι πάνω από 85.000 λουλούδια χρειάζονται για να δώσουν ένα κιλό κρόκο, μας δίνει μια ιδέα για το πόσο σκληρή δουλειά είναι!

Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα, το φθινόπωρο είναι η καλύτερη εποχή για να περάσετε μερικές μέρες στα Κροκοχώρια και να ζήσετε την μοναδική εμπειρία της συγκομιδής αυτού του πολύτιμου μπαχαρικού. Συγκεκριμένα η συγκομιδή γίνεται ανάμεσα στα τέλη του Οκτώβρη και τις αρχές του Νοέμβρη.

Ακούστε εδώ το κείμενο που διαβάζει η δασκάλα του Ομιλώ για σας. Συγχρόνως μπορείτε να το διαβάσετε μόνοι σας. 

Χρήσιμο λεξιλόγιο

Τα καλλυντικά = the cosmetics
Ο έμπορος = the merchant, the trader
Παράγω = to produce (η παραγωγή)
Καλλιεργώ = to cultivate (η καλλιέργεια)
Οι συνθήκες = the circumstances
Η συγκομιδή = το μάζεμα = the crop